સંક્ષેપીકરણ કેવી રીતે કરવું? Sankshepikaran in Gujarati + PDF

ઉદાહરણ 1

મૂળ ફકરો: આજના આધુનિક યુગમાં વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીએ મનુષ્યના જીવનમાં ક્રાંતિ લાવી દીધી છે. મોબાઈલ અને ઇન્ટરનેટના આગમનથી આખી દુનિયા એક નાનકડા ગામડામાં ફેરવાઈ ગઈ છે. માહિતી અને સંપર્ક હવે આંગળીના ટેરવે ઉપલબ્ધ છે. પરંતુ આ સિક્કાની બીજી બાજુ પણ છે. અતિશય સોશિયલ મીડિયાના ઉપયોગથી માણસ વર્ચ્યુઅલ દુનિયામાં ખોવાઈ ગયો છે અને વાસ્તવિક સંબંધોથી દૂર થઈ રહ્યો છે. યુવાનોમાં એકલતા, હતાશા અને સાયબર ક્રાઇમ જેવા દૂષણો વધી રહ્યા છે. ટેકનોલોજી એ એક સાધન છે, તેનો ગુલામ બનવાને બદલે વિવેકપૂર્ણ ઉપયોગ કરવો એ જ આજના સમયની સૌથી મોટી માંગ છે. (શબ્દો: ૮૮)

સંક્ષેપ: ટેકનોલોજી અને ઇન્ટરનેટે વિશ્વને નજીક લાવી માહિતી સરળ બનાવી છે. છતાં, સોશિયલ મીડિયાના અતિરેકથી માનવી વાસ્તવિક સંબંધોથી દૂર થઈ એકલતા અને હતાશાનો ભોગ બની રહ્યો છે. તેથી ટેકનોલોજીના ગુલામ બનવાને બદલે તેનો વિવેકપૂર્ણ ઉપયોગ જ શ્રેષ્ઠ છે. (શબ્દો: ૩૭)

શીર્ષક:ટેકનોલોજીનો વિવેકપૂર્ણ ઉપયોગ

ઉદાહરણ 2

મૂળ ફકરો: આજે સમગ્ર વિશ્વ ગ્લોબલ વોર્મિંગ નામની ભયાનક સમસ્યાનો સામનો કરી રહ્યું છે. માનવીએ પોતાના ક્ષણિક સ્વાર્થ અને આંધળા ઔદ્યોગિક વિકાસ માટે પ્રકૃતિનું આડેધડ નિકંદન કાઢ્યું છે. જંગલો કપાવાથી વૃક્ષોનું પ્રમાણ ઘટ્યું છે અને વાતાવરણમાં કાર્બન ડાયોક્સાઈડ જેવા ઝેરી વાયુઓનું પ્રમાણ ભયજનક સપાટીએ પહોંચી ગયું છે. ઋતુચક્ર ખોરવાઈ ગયું છે, ક્યાંક અતિવૃષ્ટિ તો ક્યાંક દુષ્કાળની સ્થિતિ જોવા મળે છે. પીગળતા ગ્લેશિયરના કારણે દરિયાની સપાટી વધી રહી છે. જો હજુ પણ માનવજાત નહીં ચેતે અને પર્યાવરણનું જતન નહીં કરે, તો આવનારી પેઢીઓ માટે પૃથ્વી પર જીવવું અશક્ય બની જશે. (શબ્દો: ૮૭)

સંક્ષેપ: માનવીના સ્વાર્થ અને આંધળા વિકાસને લીધે પ્રકૃતિનો વિનાશ થયો છે, પરિણામે વિશ્વ ગ્લોબલ વોર્મિંગનો સામનો કરી રહ્યું છે. પ્રદૂષણ અને વૃક્ષ છેદનથી ઋતુચક્ર ખોરવાયું છે તથા કુદરતી આપત્તિઓ વધી છે. ભવિષ્યની પેઢીને બચાવવા પર્યાવરણનું તાત્કાલિક રક્ષણ કરવું અનિવાર્ય છે. (શબ્દો: ૩૯)

શીર્ષક: પર્યાવરણ સંરક્ષણ: સમયની માંગ

ઉદાહરણ 3

મૂળ ફકરો: પુસ્તકો એ મનુષ્યના સૌથી સારા અને નિઃસ્વાર્થ મિત્રો છે. એક સારું પુસ્તક માણસનું જીવન બદલી નાખવાની તાકાત ધરાવે છે. જેમ શરીરને સ્વસ્થ રાખવા માટે સારા ખોરાકની જરૂર પડે છે, તેમ મનને સ્વસ્થ અને સક્રિય રાખવા માટે સારા વિચારોની જરૂર પડે છે, જે ઉત્તમ પુસ્તકોમાંથી મળે છે. પુસ્તકો આપણને અંધકારમાંથી પ્રકાશ તરફ લઈ જાય છે. તે દુનિયાના મહાન વ્યક્તિઓના અનુભવોનો નીચોડ હોય છે. કમનસીબે, આજે ટીવી અને મોબાઈલના આક્રમણને કારણે યુવાનોમાં વાંચનનો શોખ ઘટતો જાય છે. જે પ્રજા વાંચતી નથી તે ક્યારેય પ્રગતિ કરી શકતી નથી. સારો વાચક જ સારો વિચારક બની શકે છે. (શબ્દો: ૯૬)

સંક્ષેપ: પુસ્તકો મનુષ્યના નિઃસ્વાર્થ મિત્રો છે, જે મનને સ્વસ્થ રાખી જીવનને યોગ્ય દિશા આપે છે. તેમાંથી મહાન વ્યક્તિઓના અનુભવોનું જ્ઞાન મળે છે. આજે આધુનિક ઉપકરણોને કારણે વાંચનનો શોખ ઘટી રહ્યો છે, જે પ્રગતિ માટે નુકસાનકારક છે. ઉત્તમ વિચારક બનવા સારું વાંચન અનિવાર્ય છે. (શબ્દો: ૪૨)

શીર્ષક: પુસ્તકો - સાચા મિત્ર

ઉદાહરણ 4

મૂળ ફકરો: કોઈપણ રાષ્ટ્રની સાચી સંપત્તિ તેની બેંકોમાં રહેલું સોનું કે વિદેશી હૂંડિયામણ નથી, પરંતુ તે દેશના નાગરિકોનું ચારિત્ર્ય છે. જો દેશના યુવાનો નીતિવાન, પ્રમાણિક અને દેશપ્રેમી હશે, તો ગમે તેવી આર્થિક કે રાજકીય મુશ્કેલીઓમાંથી પણ દેશ બેઠો થઈ શકશે. પરંતુ જો નાગરિકો જ ભ્રષ્ટ અને સ્વાર્થી હશે, તો દેશ ગમે તેટલો અમીર હોય તો પણ તેનો વિનાશ નિશ્ચિત છે. ઈમારતની મજબૂતી તેના પાયા પર નિર્ભર છે, તેમ રાષ્ટ્રની મજબૂતી તેના નાગરિકોના નૈતિક મૂલ્યો પર આધાર રાખે છે. શિક્ષણનું મુખ્ય ધ્યેય પણ માત્ર ડિગ્રી આપવાનું નહીં, પણ ઉત્તમ ચારિત્ર્યનું ઘડતર કરવાનું હોવું જોઈએ. (શબ્દો: ૯૪)

સંક્ષેપ: દેશની ખરી સંપત્તિ ભૌતિક સમૃદ્ધિ નહીં, પણ નાગરિકોનું ચારિત્ર્ય છે. પ્રમાણિક અને નીતિવાન નાગરિકો જ રાષ્ટ્રને મુશ્કેલીઓમાંથી ઉગારી શકે છે, જ્યારે ભ્રષ્ટ નાગરિકો દેશના વિનાશનું કારણ બને છે. શિક્ષણનો મૂળ ઉદ્દેશ્ય પણ નૈતિક મૂલ્યો થકી ઉત્તમ ચારિત્ર્યનું ઘડતર કરવાનો જ છે. (શબ્દો: ૪૧)

શીર્ષક: ચારિત્ર્ય: રાષ્ટ્રની સાચી સંપત્તિ

ઉદાહરણ 5

મૂળ ફકરો: ભારતની સંસ્કૃતિ એ વિશ્વની સૌથી પ્રાચીન અને મહાન સંસ્કૃતિઓમાંની એક છે. આપણી સંસ્કૃતિની સૌથી મોટી વિશેષતા એ 'વિવિધતામાં એકતા' છે. અહીં અનેક ધર્મો, જાતિઓ, ભાષાઓ અને રીતરિવાજો હોવા છતાં, ભારત એક અખંડ રાષ્ટ્ર તરીકે ઊભું છે. આપણે સહનશીલતા અને 'વસુધૈવ કુટુમ્બકમ્' (સમગ્ર વિશ્વ એક પરિવાર છે) ની ભાવનામાં માનીએ છીએ. બહારથી આવેલા અનેક આક્રમણકારો છતાં આપણી સંસ્કૃતિનો નાશ થઈ શક્યો નથી કારણ કે તેનો પાયો આધ્યાત્મિકતા પર રચાયેલો છે. આધુનિક યુગમાં આપણે પાશ્ચાત્ય સંસ્કૃતિનું આંધળું અનુકરણ કરી રહ્યા છીએ, તેવા સમયે આપણી પોતાની સાંસ્કૃતિક વિરાસતને ઓળખીને તેનું જતન કરવું દરેક ભારતીયની ફરજ છે. (શબ્દો: ૯૫)

સંક્ષેપ: ભારતની પ્રાચીન સંસ્કૃતિની મૂળ ઓળખ 'વિવિધતામાં એકતા' અને 'વસુધૈવ કુટુમ્બકમ્'ની ભાવના છે. મજબૂત આધ્યાત્મિક પાયાને કારણે વિદેશી આક્રમણો છતાં આપણી સંસ્કૃતિ અકબંધ રહી છે. આધુનિક સમયમાં પશ્ચિમી સંસ્કૃતિનું આંધળું અનુકરણ કરવાને બદલે પ્રત્યેક ભારતીયે પોતાના મહાન સાંસ્કૃતિક વારસાનું જતન કરવું જોઈએ. (શબ્દો: ૪૧)

શીર્ષક: ભારતીય સંસ્કૃતિની મહાનતા

ઉદાહરણ 6

મૂળ ફકરો: શિક્ષક એ માત્ર પુસ્તકિયું જ્ઞાન આપનાર કોઈ યંત્ર નથી, પરંતુ વિદ્યાર્થીના આત્માને જાગૃત કરનાર શિલ્પી છે. વર્ગખંડમાં માત્ર અભ્યાસક્રમ પૂરો કરવો એ શિક્ષણની ઇતિશ્રી નથી. સાચો શિક્ષક વિદ્યાર્થીના રસ, રુચિ અને ક્ષમતાને પારખીને તેને યોગ્ય દિશા ચીંધે છે. એક આદર્શ શિક્ષક પોતાના આચરણ દ્વારા વિદ્યાર્થીઓ માટે પ્રેરણાસ્રોત બને છે. સમાજનું ભવિષ્ય વર્ગખંડની ચાર દીવાલો વચ્ચે ઘડાય છે, અને આ ઘડતરની સૌથી મોટી જવાબદારી શિક્ષકના શિરે રહેલી છે. શિક્ષકનું ધ્યેય વિદ્યાર્થીને માત્ર પરીક્ષામાં પાસ કરાવવાનું નહીં, પરંતુ જીવનની કસોટીઓમાં સફળ બનાવવાનું હોવું જોઈએ. (શબ્દો: ૮૬)

સંક્ષેપ: શિક્ષકનું કાર્ય માત્ર પુસ્તકીયા જ્ઞાન પીરસવાનું કે અભ્યાસક્રમ પૂરો કરવાનું નથી, પરંતુ તે વિદ્યાર્થીના ચારિત્ર્ય અને ભવિષ્યનો ઘડવૈયો છે. સાચો શિક્ષક પોતાના આદર્શ વર્તનથી વિદ્યાર્થીઓને પ્રેરણા આપી, તેમને માત્ર પરીક્ષા માટે નહીં પણ જીવનના પડકારો માટે તૈયાર કરે છે. (શબ્દો: ૩૯)

શીર્ષક: શિક્ષક: સમાજનો શિલ્પી

ઉદાહરણ 7

મૂળ ફકરો: આજના સ્પર્ધાત્મક યુગમાં અંગ્રેજી ભાષાનું પ્રભુત્વ નકારી શકાય તેમ નથી. વૈશ્વિક સ્તરે કદમ મિલાવવા માટે અંગ્રેજીનું જ્ઞાન આવશ્યક છે. પરંતુ, તેના આંધળા મોહમાં આપણી માતૃભાષાની અવગણના કરવી તે આત્મઘાતી સમાન છે. બાળકના વિચારોનું મૂળ સર્જન અને તેની કલ્પનાશક્તિનો ખરો વિકાસ માતૃભાષામાં જ થઈ શકે છે. પાયાનું શિક્ષણ જો માતૃભાષામાં હોય તો જ વિષયવસ્તુની ઊંડાણપૂર્વકની સમજ કેળવાય છે. અન્ય ભાષાઓ જરૂર શીખવી જોઈએ, પણ માતૃભાષાના ભોગે નહીં. માતૃભાષા એ સંસ્કૃતિનું વહન કરનારી જીવંત નદી છે, તેને કદી સૂકાવા દેવી જોઈએ નહીં. (શબ્દો: ૮૫)

સંક્ષેપ: વૈશ્વિક સ્પર્ધા માટે અંગ્રેજી આવશ્યક હોવા છતાં, માતૃભાષાની અવગણના હાનિકારક છે. બાળકની કલ્પનાશક્તિ અને વિષયની ઊંડી સમજનો વિકાસ માત્ર માતૃભાષા થકી જ શક્ય છે. માતૃભાષા આપણી સંસ્કૃતિની વાહક હોવાથી, અન્ય ભાષાઓ શીખવાની સાથે તેનું જતન કરવું અનિવાર્ય છે. (શબ્દો: ૩૯)

શીર્ષક: માતૃભાષાનું અદભુત મૂલ્ય

ઉદાહરણ 8

મૂળ ફકરો: સાહિત્ય એ સમાજની આરસી છે. સમાજમાં બનતી ઘટનાઓ, લોકોની વેદના, તેમના સંઘર્ષો અને તેમની ખુશીઓ સાહિત્યમાં પ્રતિબિંબિત થાય છે. ઉત્તમ સાહિત્ય ક્યારેય સમયનો મોહતાજ હોતું નથી; તે હજારો વર્ષો પછી પણ એટલું જ પ્રસ્તુત રહે છે. એક કલમમાં તલવાર કરતાં પણ વધુ તાકાત રહેલી છે, કારણ કે તલવાર માત્ર શરીર પર ઘા કરે છે, જ્યારે કલમ સીધી મનુષ્યના હૃદય અને મગજ પર અસર કરે છે. સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં અનેક સાહિત્યકારોએ પોતાની કલમથી લોકોમાં રાષ્ટ્રપ્રેમની જ્યોત જગાવી હતી. સાહિત્ય માત્ર મનોરંજનનું સાધન નથી, પણ સમાજ સુધારણાનું શસ્ત્ર છે. (શબ્દો: ૯૦)

સંક્ષેપ: સાહિત્યમાં સમાજના હર્ષ-શોક અને સંઘર્ષનું આબેહૂબ વર્ણન હોય છે. ઉત્તમ સાહિત્ય સમયની સીમાઓ પાર કરી શકે છે. કલમની તાકાત શસ્ત્ર કરતા પણ વધુ છે. સાહિત્ય એ કેવળ મનોરંજન માટે નથી, પરંતુ તે સમાજ સુધારણા અને લોકજાગૃતિનું સચોટ માધ્યમ છે. (શબ્દો: ૪૦)

શીર્ષક: સાહિત્ય: સમાજનું દર્પણ

ઉદાહરણ 9

મૂળ ફકરો: માનવજીવનમાં શિસ્ત અને સંયમનું સ્થાન સર્વોપરી છે. નદીના ધસમસતા પ્રવાહને જો બે કિનારાઓનું બંધન ન હોય તો તે વિનાશ વહેરે છે, તેવી જ રીતે મનુષ્યના જીવનમાં જો શિસ્ત ન હોય તો તેનું પતન નિશ્ચિત છે. શિસ્ત એટલે કોઈના ડરથી નિયમોનું પાલન કરવું તે નહીં, પરંતુ આંતરિક પ્રેરણાથી યોગ્ય વર્તન કરવું. જે વ્યક્તિ પોતાની જાત પર કાબૂ રાખી શકે છે, તે જ આખી દુનિયા પર વિજય મેળવી શકે છે. વિદ્યાર્થી કાળથી જ જો શિસ્તના બીજ રોપવામાં આવે, તો ભવિષ્યમાં એક શ્રેષ્ઠ નાગરિકનું નિર્માણ થાય છે. સ્વયંશિસ્ત એ જ સાચી સ્વતંત્રતા છે. (શબ્દો: ૯૫)

સંક્ષેપ: નદીના પ્રવાહને રોકવા કિનારા જરૂરી છે, તેમ જીવનના વિકાસ માટે શિસ્ત અનિવાર્ય છે. શિસ્ત એ ભયથી નહીં પણ આંતરિક પ્રેરણાથી થતું નિયમોનું પાલન છે. વિદ્યાર્થીકાળથી કેળવેલી સ્વયંશિસ્ત જ વ્યક્તિને આત્મનિયંત્રણ શીખવી દેશ માટે એક શ્રેષ્ઠ નાગરિક બનાવે છે. (શબ્દો: ૩૯)

શીર્ષક: શિસ્તનું અનોખું મહત્વ

ઉદાહરણ 10

મૂળ ફકરો: આજના હરીફાઈભર્યા સમયમાં મનુષ્ય શારીરિક રીતે ભલે સ્વસ્થ દેખાતો હોય, પરંતુ માનસિક રીતે તે ભારે તણાવમાંથી પસાર થઈ રહ્યો છે. સત્તા, સંપત્તિ અને પ્રતિષ્ઠા પાછળની આંધળી દોટમાં તેણે પોતાની શાંતિ અને સુખ ગુમાવી દીધા છે. નાની નાની નિષ્ફળતાઓથી યુવાનો હતાશ થઈ જાય છે. માનસિક સ્વાસ્થ્યની જાળવણી એ આજના સમયનો સૌથી મોટો પડકાર છે. આ માટે નિયમિત ધ્યાન, યોગ, સકારાત્મક વિચારો અને નિઃસ્વાર્થ સંબંધો કેળવવા જરૂરી છે. સાચી ખુશી બહારની દુનિયામાં કે ભૌતિક વસ્તુઓમાં નથી, પરંતુ મનુષ્યની અંદર જ રહેલી છે. તણાવમુક્ત જીવન જીવવું એ જ સૌથી મોટી સિદ્ધિ છે. (શબ્દો: ૯૩)

સંક્ષેપ: સ્પર્ધાત્મક યુગમાં ભૌતિક સુખ પાછળની આંધળી દોટને લીધે મનુષ્યએ માનસિક શાંતિ ગુમાવી છે અને યુવાનોમાં હતાશા વધી છે. માનસિક સ્વાસ્થ્ય જાળવવા માટે યોગ, સકારાત્મક વિચારસરણી અને નિઃસ્વાર્થ સંબંધો અત્યંત જરૂરી છે. ખરી ખુશી ભૌતિકતામાં નહીં પણ આંતરિક શાંતિમાં જ રહેલી છે. (શબ્દો: ૪૧)

શીર્ષક: માનસિક સ્વાસ્થ્ય: આજના સમયની માંગ